وفات حضرت معصومه سلام الله علیها (از هجرت تا رحلت)

رحلت حضرت معصومه سلام الله علیها

تاریخ وفات حضرت معصومه : بانوی اهل قم، فاطمه ثانی، همچون نگینی درخشان در آسمان ایران می درخشد. به مناسبت وفات فاطمه معصومه سلام الله علیها موضوعاتی در این باره ارایه شده است. بعد از فاطمه زهرا سلام الله علیها از جهت گستردگی شفاعت، هیچ کس و حداقل هیچ بانویی به شفیعه محشر، حضرت معصومه دخت موسی بن جعفر سلام الله علیها نمی رسد، که امام به حق ناطق، حضرت جعفر صادق(ع) در این رابطه می فرماید: «تدخل بشفاعتها شیعتنا الجنه باجمعهم با شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت می شوند.»

masooomeh 1365 2 وفات حضرت معصومه سلام الله علیها (از هجرت تا رحلت)

وفات حضرت معصومه

درخشانترین ستاره در میان بانوان هفتمین منظومه ولایت، فاطمه کبری فرزند پاکیزه موسی بن جعفر(ع) است. حضرت معصومه(س) و امام رضا(ع) هر دو از یک مادر به نام «نجمه» (ستاره)متولد شده اند. در کتابهای تاریخی برای مادر حضرت ده نام و لقب ذکر شده است که عباتند از: نجمه، تکتم، خیزران مرسیه، اروی، ام البنین، طاهره، سکن،سمانه، شقرا، صقر.

مؤلف «مستدرک سفینة البحار» در تعیین سال ولادت حضرت معصومه(ص) می نویسد: «فاطمة المعصومة المولودة فی غرة ذی القعدة سنة ۱۷۳؛ فاطمه معصومه در اول ذیقعده ۱۷۳هجری دیده به جهان گشود.»

نویسنده تاریخ قم تنها به سال وفات (۲۰۱ ه. ق) حضرت معصومه(س) اشاره کرده است. برخی دیگر از متاخرین، دهم ربیع الثانی را روز ارتحال آن حضرت ذکر کرده اند.

86519 580 وفات حضرت معصومه سلام الله علیها (از هجرت تا رحلت)

تاریخچه هجرت حضرت معصومه سلام الله علیها

هجرت امام رضا(ع) از مسیر بصره، اهواز و فارس به مرو صورت گرفت؛ در حالی که، هجرت حضرت فاطمه معصومه(س) یک سال پس از آن، از مسیر دیگری انجام شد. حسن بن محمد بن حسن قمی می نویسد: «از سادات حسینیه از فرزندان موسی بن جعفر(علیهما السلام) که به قم آمدند فاطمه دختر موسی بن جعفر(علیهما السلام) بود. چنین گویند بعضی از مشایخ قم که چون امام علی بن موسی الرضا(علیهما السلام) را از مدینه بیرون کردند تا به مرو رود از برای عقد بیعت به ولایت عهد برای او فی سنة ماتین،خواهر او فاطمه بنت موسی بن جعفر(علیهم السلام) در سنه احدی و ماتین به طلب بیرون آمد چون به ساوه رسید، بیمار شد. پرسید که میان من و میان شهر قم چقدر مسافت است؟ او را گفتند که ده فرسخ است. خادم خود را بفرمود تا او را بردارد و به قم برد. خادم او را به قم آورد…»

اقامتگاه حضرت معصومه سلام الله علیها در قم

سرای «موسی بن خزرج » که حضرت معصومه (س) چند صباحی در آنجا به سر برد، به مدرسه معروف «ستیه» است. این سرا در محله «میدان میر» وسط شهر قم در یکی از محله های قدیمی بود و عبادتگاه آن حضرت به نام «بیت النور» در وسط آن، قرار داشت. موسی بن خزرج پس از رحلت آن بانوی گرانقدر، محراب ایشان را به همان حال باقی گذارد، و دیگر نقاط خانه خویش را نیز به احترام ایشان، مسجد کرد .اصل محراب فاطمه معصومه(س) که در نزد عوام به «تنور» مشهور است تاکنون پابرجاست و مردم از قدیم الایام تاکنون برای تیمن و تبرک و خواندن زیارت و دعا بدان جا می روند. محراب مزبور که غرفه کوچکی بیش نبوده، تجدید بنا شده و به صورتی زیبا در آمده است. و در کنار آن، مدرسه ای برای طلاب علوم دینی ساخته شده که به «مدرسه ستیه» معروف است.

فضائل و کرامات حضرت معصومه سلام الله علیها

بالاترین جایگاه شفاعت، از آن رسول گرامی اسلام است که در قرآن کریم از آن به «مقام محمود» تعبیر شده است. و گستردگی آن با جمله بلند: «ولسوف یعتیک ربک فترضی» بیان گردیده است. همانا دو تن ازبانوان خاندان رسول مکرم شفاعت گسترده ای دارند که بسیار وسیع و جهان شمول است و می تواند همه اهالی محشر را فراگیرد:

در مورد شفاعت گسترده حضرت زهرا سلام الله علیها همین بس که شفاعت، مهریه آن حضرت است و به هنگام ازدواج پیک وحی طاقه ابریشمی از جانب پروردگار آورد که در آن، جمله «خداوند مهریه فاطمه زهرا را شفاعت گنهکاران از امت محمد(ص) قرار داد.» باکلک تقدیر نقش بسته بود. این حدیث از طریق اهل سنت نیز آمده است. بعد از فاطمه زهرا سلام الله علیها از جهت گستردگی شفاعت، هیچ کس و حداقل هیچ بانویی به شفیعه محشر، حضرت معصومه دخت موسی بن جعفر سلام الله علیها نمی رسد، که امام به حق ناطق، حضرت جعفر صادق(ع) در این رابطه می فرماید: «تدخل بشفاعتها شیعتنا الجنه باجمعهم : با شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت می شوند.»

1 68 432 v h masoomeh17 وفات حضرت معصومه سلام الله علیها (از هجرت تا رحلت)

در حریم نور

سلام می کنم به تو ای دختر فرستاده خدا، ای دختر فاطمه و خدیجه، ای دختر پیشوای مومنان، ای دختر حسن و حسین، ای دختر سرپرست الهی امت، ای خواهر سرپرست الهی امت، ای عمه سرپرست الهی امت، ای دختر موسی بن جعفر؛ و پیشکش تو باد مهر و افزون بخشی خداوند! سلام می کنم به تو و امید می ورزم که خدا ما و شما را در بهشت به هم بازشناساند و ما را در میانه شما برانگیزاند و در آن آبگیر که از آنِ پیام آورشماست، ما را بار دهد و به آن جام که از آن هموست، ما را بنوشاند همان که جام گردانش علی باشد، زاده ابوطالب و پیشکش همه شما باد، هر چه سلام خداوند است! و نیاز خواه ام از خدا که شادمانی و گشایش را در میانه شما به ما بنمایاند و ماو شما را با نیایتان، محمد(ص)، یک جا گرد آورد و بهره آشنایی با شما را از مابازنستاند و همانا خدا، سرپرستی است توانا. من به خدا نزدیکی می جویم با مهر ورزیدنم به شما و با کناره جستنم از دشمنان شما و با سرسپردنم به خداوند و به این شیوه بسی خرسندم بی آنکه ناباوری به خویش راه دهم و بزرگی بفروشم و به آنچه محمد ارمغان آورد، باور دارم و خشنودم.

با خادمان حضرت معصومه سلام الله علیها

..اولین بار با مرحوم حضرت آیت الله نجفی مرعشی (ره) آشنا شدم. ما معمولا نگهبان شب بودیم. درب حرم را باز می کردیم و می بستیم. درب حرم را که بازمی کردیم، اولین کسی که وارد می شد آیت الله نجفی بود. ایشان از نظر تقوی نمونه بودند. یکی از هم ولایتی های من که می خواست به مکه برود، آمد قم می خواست پیش آقای نجفی حساب مال کند. مرا در حرم پیدا کرد. با همان لباس خدام او راپیش آقا بردم. از او پرسیدند: اهل کجا هستی؟ اهل ساوه، دهات …من در جوانی به آنجا آمده ام. مردمان مهربانی دارد. آیت الله مرعشی بعد از گفتن این سخن نگاهشان را به من دوختند و فرمودند: «شما جوان هستید. وقتی در حرم می خواهید جارو کنید، یک نیت هم بکنید و بگویید: یا فاطمه معصومه این جارو را برای رضای شما می کشم این نیت را که کردید حضرت معصومه به شما علاقه پیدا می کند. هر چه قدر که می توانید بیشتر جارو کنید و نیت هم بکنید. من خودم هر وقت گرفتاری داشته باشم می آیم اینجا. شما هم باید اینطور باشید.»

02 وفات حضرت معصومه سلام الله علیها (از هجرت تا رحلت)قم و اهل بیت علیهم السلام

در احادیث فراوانی از قداست قم سخن رفته، تصویر آن در آسمان چهارم به رسول اکرم(ص) ارائه شده است. امیرمومنان(ع) به اهالی قم درود فرستاده و از جای پای جبرئیل در آن سخن گفته و امام صادق(ع) قم را حرم اهلبیت معرفی کرده وخاک آن را پاک و پاکیزه تعبیر کرده است. امام کاظم(ع) قم را عش آل محمد (آشیانه آل محمد(ص)) نامیده و یکی از درهای بهشت را از آن اهل قم دانسته. امام هادی(ع) اهل قم را «مغفور لهم» (آمرزیده) تعبیر کرده و امام حسن عسکری(ع) از حسن نیت آنهاتمجید کرده و با تعبیرات بلندی اهالی قم را ستوده است.اینها و دهها حدیث دیگری که در قداست و شرافت قم و اهل قم ازپیشوایان معصوم به ما رسیده، فضیلت و عظمت این سرزمین را برای همگان روشن می سازند، جز این که باید دید راز و رمز این همه شرافت و قداست چیست؟ حدیثی که پیرامون ارتحال حضرت معصومه(س) به عنوان پیشگوئی از امام صادق(ع) نقل شده، از راز و رمز آن پرده بر می دارد و روشن می سازد که این همه فضیلت و شرافت، از ریحانه پیامبر،کریمه اهلبیت، مهین بانوی اسلام، حضرت معصومه(س) سرچشمه می گیرد، که در این سرزمین دیده از جهان فرو بسته، گردو خاک این سرزمین را توتیای دیدگان حور و ملائک نموده است.
پس از به ولایتعهدی رسیدن امام رضا علیه السلام علویان و سادات بی شماری به شوق دیدار وی راهی سرزمین ایران گشتند. ولی بعض از آنان هنوز در نیمه های راه بودند که خبر شهادت امام(ع) را شنیدند و دیگر به حجاز باز نگشته و از خوف جان خویش در مناطق امن ایران بخصوص شهر قم جلای وطن زدند. از این رو بسیاری از امامزادگان به این منطقه مهاجرت کرده و پس از گذراندن عمر طبیعی خویش در همین دیار به خاک آرمیدند و برکات و معنویات بسیاری را برای این دیار به بار آوردند. و این نیز از افتخارات این شهر و مردمش به شمار می رود. زیرا زمانی که فرزندان امامان در گوشه و کنار سرزمینهای مختلف به شهادت می رسیدند امامزادگان بسیاری در کمال آرامش، زندگی خویش را در این منطقه سپری می کردند. مردم این دیار همان گونه که از دخت گرامی امام موسی بن جعفر(ع) به گرمی استقبال نمودند از دیگر امامزادگان و مهاجران سادات نیز استقبال نمودند و برگ افتخار دیگری بر کتاب تاریخ خویش افزودند. شاهد این مطلب کثرت بی شماری از امامزادگان این شهر می باشد. به طوری که رقم امامزادگان این خطه را چهارصد و چهل و چهار (۴۴۴) عدد بیان داشته اند که بعضی از آنان دارای بقعه و ضریح نیز می باشند و از زیباترین شیوه های معماری عصر و دوران خود بهره مندند.

حتما بخوانید :  اوقات شرعی ماه رمضان 96 ( دانلود اوقات شرعی سال 96 همه شهرها )

شهر از های های مرثیه و شیون، در خود مچاله می شود. باد بر پنجره ها می کوبد و درختان را به سوگواری می خواند.

عرش و فرش، در حلقه اندوهی سخت، به عزا نشسته اند.

آه ای بانوی آینه ها! ظلمت روزهای بی تو را چگونه تاب آوریم که درخشش چشمانت، خورشید را از سکه انداخته بود؟

شب های بی تو، ماه را به گریه انداخته است. تو خاتون ستاره هایی و آسمان، خلاصه نگاه روشن تو است.

هنوز کوچه های قم، رد گام های تو را به سجده می آیند.

دایرة المعارف آگاهی و عرفان، در نفس های عالمانه ات به گُل می نشست.

می روی و ما با این همه سؤال بی جواب، سمت کدام سرچشمه را جست وجو کنیم؟ می روی… .

رفته ای و کبوتران، داغ کوچت را بر گلدسته های حرم کز کرده اند. تو فاطمه معصومه ای؛ قدسیه ای از تبار آفتاب و رود.

اینگونه است که موج ها، سیاهپوش رفتنت، سر بر سنگ های ساحل می کوبند.

1 masoomeh وفات حضرت معصومه سلام الله علیها (از هجرت تا رحلت)

محیط تربیتی حضرت معصومه

حضرت فاطمه معصومه(س) در محیطی پرورش یافت که پدر و مادر و فرزندان همه به فضایل اخلاقی آراسته بودند. عبادت و زهد، پارسایی و تقوا، راستگویی و بردباری، استقامت در برابر ناملایمات، بخشندگی و پاکدامنی و یاد خدا از صفات تبار پیامبر(ص) بود (۱۸) . پدران این خاندان همه برگزیدگان و پیشوایان هدایت بودند و هریک در انتخاب همسر و تربیت فرزند توجه کافی مبذول می داشتند. همانگونه که رسول اکرم(ص)، خدیجه کبری را به همسری انتخاب کرد تا به تربیت فرزندانش همت گمارد و او نخستین ایمان آورندگان به اسلام شد و شخصیت ملکوتی چون حضرت فاطمه زهرا(س) را پرورش داد. ائمه طاهرین(ع) نیز به پیروی از رسول اکرم(ص) در انتخاب همسر نهایت دقت را به عمل آوردند، تا فرزند معصومی که پس از آنها به امامت خواهدرسید، از مادری پاکدامن و پارسا متولدشود. امام کاظم(ع) نیز از این اصل تبعیت نمود.

مادر حضرت معصومه(س)

حمیده مادر بزرگوار امام کاظم(ع) از مهاجران مغرب بود و به پیشنهاد امام باقر(ع) به همسری فرزندش امام صادق(ع) درآمده بود. امام صادق درباره مقام والای همسرش که مادر امام کاظم(ع) شد فرماید:

«حمیدة مصفاة من الادناس کسبیکة الذهب، مازالت الاملاک تحرسها حتی ادیت الی کرامة من الله لی، والحجة من بعدی » (۱۹) .

«حمیده مانند شمش طلای خالص، از ناپاکی ها و ناخالصی ها، پاک است، فرشتگان او را همواره نگهداری کردند تا به من رسید، به خاطر کرامتی که خدا نسبت به من، و حجت پس از من(فرزندش امام کاظم(ع)) عنایت فرمود.»

حمیده بانویی آگاه و حدیث دان بود و احادیثی را که از امام صادق(ع) و دیگران شنیده بود، همچون یک راوی مورد اعتماد به مردم نقل می کرد و درواقع یکی از اساتید مجامع علمی بانوان در عصر امام صادق(ع) محسوب می شد (۲۰ . وی در حوزه آموزشی خویش با دختری از اهالی مغرب به نام «نجمه » آشناشد. نجمه علوم اسلامی را از همسر امام صادق(ع) فرامی گرفت و نشانه های عقل و هوشیاری و ایمان به خدا از رفتار و سیره عملی وی مشهودبود.

حمیده گوید: روزی که نجمه به خانه ما راه یافت، پیامبر(ص) را در عالم خواب دیدم که به من فرمود: (ای حمیده نجمه را به پسرت موسی(ع) ببخش و همسر او کن، همانا به زودی بهترین فرد روی زمین از او متولد می شود. من به این دستور عمل کردم و نجمه را همسر فرزندم امام کاظم(ع) نمودم و از او حضرت امام رضا(ع) به دنیا آمد» (۲۱) .

نجمه به اندازه ای از حلاوت ذکر و مناجات با خدا بهره برد که در ایام شیردادن به امام رضا(ع) نمی توانست چون سابق به اعمال عبادی خویش بپردازد، از اینرو به بستگان گفت: مرا با یافتن دایه کمک کنید.

از او سؤال شد، مگر شیرت کم شده است؟

در پاسخ گفت:

«لااکذب والله، وما نقص الدر، ولکن علی ورد من صلاتی وتسبیحی، وقدنقص منذ ولدت » (۲۲) .

«سوگند به خدا دروغ نمی گویم، شیرم کم نشده، ولی برای من ذکرهایی از نماز و تسبیح هست که از هنگام پرستاری و شیردادن به این نوزاد از آن عباداتم کاسته شده است ».

68 432 v h masoomeh10 وفات حضرت معصومه سلام الله علیها (از هجرت تا رحلت)

حضرت معصومه(س) در عصر شهادت پدر

حضرت فاطمه معصومه(س) در سال ۱۷۳ هجری قمری به دنیا آمد و حضرت امام موسی کاظم(ع)۱۸۳ هجری به شهادت رسید، از این رو حضرت معصومه(س) در عصر شهادت پدر بزرگوارش ده سال و برادر ارجمندش حضرت امام رضا(ع) سی وپنج سال داشتند. در میان خاندان طهارت و امامت فرزندان توسط بزرگان خانواده آموزش داده می شدند و علوم الهی را از پدر، مادر و برادر فرا می گرفتند. در عصر موسوی نیز این سیره حسنه ادامه داشت و حضرت معصومه(س) از همان دوران کودکی به آموزش علوم دینی می پرداخت. استعداد ذاتی، طهارت روح و برخورداری از استادان معصوم که از علوم الهی بهره وافی دارند، وی را به مرحله ای از کمال علمی رساند که روزی جمعی از شیعیان وارد مدینه شدند و تعدادی پرسش در نامه ای نوشته و به خاندان امامت بردند. حضرت موسی بن جعفر(ع) در سفر بود و امام رضا(ع) در مدینه تشریف نداشت. هنگامی که آن گروه از مدینه قصد عزیمت داشتند، از اینکه خدمت امام رضا(ع) نرسیده بودند و دست خالی بدون پاسخ به سؤالات علمی و دینی خویش به وطن برمی گشتند، بسیار اندوهگین بودند.

حضرت فاطمه معصومه(س) که در آن ایام هنوز به سن بلوغ نرسیده بود، از مشاهده غم و اندوه آنان متاثر شده و پاسخ پرسشهای آنان را نوشت و به آنها عنایت فرمود. شیعیان مدینه را با سرور و شادی ترک کردند، در بیرون مدینه با امام کاظم(ع) مواجه شده و واقعه را به اطلاع حضرت رساند و دستخط حضرت معصومه(س) را به امام ارائه دادند. حضرت امام کاظم(ع) پس از مطالعه جواب سؤالات، شادی و ابتهاج خود را با این جمله بیان فرمودند: «فداها ابوها; پدرش به فدایش ».

از این رو حضرت معصومه(س) در عصر رضوی علاوه بر اینکه از خاندان امام کاظم(ع) شناخته می شد، از بانوان دانشمند، محدثه و پارسای عصر خویش محسوب می گشت و با وجود ناآرامی ها و ناملایمات فراوان چهار روایت از آن بانوی مکرمه به دست ما رسیده که در محور اصول اعتقادی شیعه و تاکید به وصایت حضرت امیرالمؤمنین و تثبیت جایگاه غدیر در فرهنگ تشیع است.

شخصیتهای همراه حضرت معصومه(س)

به همراه کاروان حضرت فاطمه معصومه(س) بیست و سه نفر علوی از خاندان موسوی شامل برادران و برادرزادگان بودند. نام برادران همراه کریمه اهل بیت به نقل مؤلف «بحر الانساب » به ترتیب زیر است:

۱- فضل

۲- علی

۳- جعفر

۴- هادی

۵- قاسم

حتما بخوانید :  حکم استفاده از ماشین‌ های گران قیمت برای روحانیون و طلاب

۶- زید

به حسب ظاهر، «هادی » تصحیف «هارون » باشد. چون در کتب انساب از هادی به عنوان یکی از فرزندان امام کاظم(ع) نام برده نشده و غیر از امام علی بن موسی الرضا(ع) فرزند دیگری به نام علی نداشته است و چون زید معروف به «زید النار» در بصره قیام کرده بود و وی را نزد امام رضا(ع) برده بودند، بعید به نظر می رسد که همراه کاروان حضرت معصومه(س) بوده باشد. بدین ترتیب ممکن است چهار تن از افراد فوق همراه کریمه اهل بیت بوده باشند:

۱- فضل

۲- جعفر

۳- هارون

۴- قاسم

دو شعر از محمدعلی مجاهدی برای حضرت معصومه(س)

محمدعلی مجاهدی، شاعر پیشکسوت آیینی، که در قم زندگی می کند، دو شعر برای حضرت معصومه(س) سروده است.

دخیل می بندم
—-

من به پابوسی تو آمده ام
شهر گلدسته های رنگارنگ
شهر قم، آشیان آل الله
شهر علم و دیانت و فرهنگ

گنبد دلگشای تو از دور
در میان مناره ها پیداست
امتداد حضور آینه ها
در نگاه ستاره ها پیداست

آه بانو، بگیر دست مرا
که به جز تو مرا پناهی نیست
می توان با تو تا خدا کوچید
کز حرم تا بهشت راهی نیست

در پگاهی که با دو دست نیاز
به ضریحت دخیل می بندم
پر و بال دعای خود را من
به پر جبرئیل می بندم

بس که شب ها ستاره می شمرم
آسمانی شده ست دامن من
کز گناه است عاشقی کردن
گنه عالمی به گردن من

قطعه ای از بهشت خوب خدا
آشکارا به منظر حرم ست
طایر پرشکسته دل ما
تا همیشه کبوتر حرم ست

ترکیب بند کرامت
—–

«۱»

اینجا فروغ عشق و صفا موج می زند
نور خدا به صحن و سرا، موج می زند

اینجا که طور جلوه و سینای ایزدی ست
از هر کرانه نور خدا موج می زند

اینجا مطاف اهل زمین ست و آسمان
وز شهپر فرشته فضا موج می زند

لبیک از زبان اجابت توان شنید
در این فضا که نور دعا موج می زند

اینجا که رشگ هشت بهشت ست و هفت چرخ
از شش جهت فروغ ولا موج می زند

از جلوه جلال تو ای مظهر کمال
نور صفا در آینه ها موج می زند

در کوی تو که ساحل امن ست و عافیت
دریای بیکران صفا موج می زند

ای کعبه امید که در بارگاه تو
نور امید در همه جا موج می زند

دستی به دستگیری دلها دراز کن
وین عقده ها ز کار دل خسته باز کن

«۲»

ای مظهر شرافت و ای مایه حیا
ای بر سر عفاف و ادب سایه حیا

ای همدم عطوفت و ای همنشین مهر
ای زینت شرافت و پیرایه حیا

ای اسوه شرف که تو را پروریده اند
هم مادر کرامت و هم دایه حیا

ای قله رفیع نجابت که بوده ای
رکن عفاف و مکرمت و پایه حیا

هم زائران کوی تو، همپایه شرف
هم محرمان کوی تو همپایه حیا

ای مایه اصالت و سرمایه ادب
وی مایه محبت و سرمایه حیا

ما وصف خاندان شما خوانده ایم و بس
در سوره کرامت و در آیه حیا

من تشنه زلال فروغ محبتم
خورشید من بتاب که در چنگ ظلمتم

«۳»

ای گلشن کرامت تو باصفاترین
گلبوته عنایت تو دلگشاترین

ای گوهر عنایت تو در محیط فیض
رخشان ترین، نفیس ترین، پربهاترین

ای جلوه صفای تو در آب، موج زن
وی در میان آینه ها دلرباترین

ای چشمه سار اشک تو در امتداد شب
جاری ترین، زلال ترین، باصفاترین

ای خط سیر آه تو از فرش تا به عرش
وی کاروان اشک تو بی انتهاترین

ای قصه غریبی تو غربت آشنا
وی غصه مصیبت تو جانگزاترین

ای مادر کرامت و ای دختر شرف
ای خواهر عطوفت و ای باوفاترین

یک مدّ آه فاصله توست با دلم
سوگند می خورم به تو ای آشناترین

یک تیر آه دارم و در ترکش دل ست
آن هم مدام شعله ور از آتش دل ست

«۴»

ای آستان تو حرم کبریا شده
وی خاک آستانه تو ماسوا شده

ای فرش آستانه تو، شهپر ملک
وی خاک راه تو به نظر کیمیا شده

ای کعبه امید خلایق که درگهت
رشگ منا و مروه ز سعی و صفا شده

ای زائر حریم تو در بارگاه قدس
مشمول فیض و رحمت بی منتها شده

ای در تو مات چشم خدابین اولیا
آیینه تمام نمای خدا شده

رنگین کمان مهر به چرخ جلال توست
یا قامت سپهر به تعظیم تا شده؟

معصومه شفیعه تویی، اشفعی لنا
ای شهره در شفاعت اهل ولا شده

گویم مدیح تو که ز لطف تو تاکنون
بر روی من هزار در بسته واشده

گل های طبع من ز نسیم عنایتت
خرم شده شکفته شده، دلربا شده

تا بارگاه تو حرم اهل بیت باد
ما را اگر غمی ست غم اهل بیت باد

۱ – «تاریخ العرب » فلیپ حتی، ص ۱۶۷، «مدینه منوره »، صالح لمعی مصطفی، ص ۱۷.

۲ – «تاریخ یعقوبی »، ج ۱، ص ۴۰۰.

۳ – «طبقات ابن سعد» ج ۱، ص ۴۹۹.

۴ – «سیری در وادی عشق »، ص ۳۳،۳۴.

۵ – «الانوار البهیة »، محدث قمی، ص ۱۷۰.

۶ – «تاریخ یعقوبی »، ج ۲، ص ۴۲۱.

۷ – «عمدة الطالب »، ص ۱۹۶-۱۹۷، «المجدی »، ص ۱۰۶.

۸ – این اثر تالیف «سیدموسی برزنجی شافعی مدنی » است، «الذریعة)، ج ۲۴، ص ۱۰۷.

۹ – از تالیفات «عبدالوهاب شعرانی شافعی »، متوفای ۹۳۷هجری است، «کشف الظنون »، ج ۲، ص ۱۵۶۵.

۱۰ – «وسیلة المعصومیة »، ص ۶۵.

۱۱- «گنجینه آثار قم »، ج ۱، ص ۳۸۶; به نقل از «نزهة الابرار» ولواقع الانوار.

۱۲ – «تاریخ اهل بیت »، ص ۸۲.

۱۳ – «اصول کافی »، ج ۱، ص ۳۹۷، «تاریخ بغداد»، ج ۱۳، ص ۲۷، «اقبال »، ص ۶۷۷، «تاریخ قم »، ص ۱۹۹.۳

۱۴- محدث گرانقدر و رجالی توانا مرحوم آیة الله شیخ علی نمازی متوفی دوم ذیحجه ۱۴۰۵ه.ق مؤلف این اثر است که در ده جلد تدوین یافته است. مرقد وی در یکی از حجره های صحن رضوی در کنار بارگاه ملکوتی امام رضا(ع) قراردارد.

۱۵ – «مستدرک سفینة البحار» ج ۸، ص ۲۵۷.

۱۶ – «بحارالانوار»، ج ۴۸، ص ۲۸۶، «تذکرة الخواص »، ابن جوزی، ص ۳۱۵.

۱۷ – و نیز رجوع کنید به: «کریمه اهل بیت » ص ۹۷-۱۰۳، «زندگانی حضرت موسی بن جعفر(ع)، عمادزاده، ج ۲، ص ۳۷۵، «حضرت معصومه، فاطمه دوم، اشتهاردی، ص ۱۱۱،۱۱۳.

۱۸ – برگرفته از آیه ۳۵ سوره احزاب.

۱۹ – اصول کافی، ج ۱، ص ۴۷۷.

۲۰ – علاوه بر حوزه علمیه ای که توسط رسول اکرم(ص) و ائمه شیعه(ع) بنیان نهاده شد و در هر دوره دهها و صدها مرد دانشمند و راوی و دین شناس به جامعه اسلامی عرضه کرد، در همان ردیف حوزه های علمی بانوان از سوی رسول اکرم(ص) و حضرت فاطمه زهرا(س) تاسیس گردید که پس از آنها امامان شیعه و همسران و دخترانشان این حوزه را رهبری کرده و به واسطه خویشی با امامان و بهره گیری از لحظه لحظه حیات پربارشان در هر عصری از اساتید برجسته آن دوره شدند. رجوع کنید به: «مسند فاطمه معصومه(س) از همین قلم.

۲۱ – «اعلام الوری »، ص ۳۰۲.

۲۲ – عیون اخبارالرضا(ع)، ج ۱، ص ۱۵.

وفات حضرت معصومه سلام الله علیها (از هجرت تا رحلت)